موسيقي خوانسار

پوزش و درخواست همکاری

musicinkhansar — Sun, 03 Aug 2008 10:55:24 GMT

اینکه مدتهاست توی وبلاگ موسیقی خونسار چیزی ننوشتم و نذاشتم خودم را هم خیلی ناراحت کرده اگرچه واقعا فرصت جمع آوری اطلاعات جدید را نداشتم.

بدینوسیله از همه همشهریان خوبم عذر خواهی میکنم و از تمام عزیزانیکه در وادی هنر موسیقی در شهرمان فعالیت دارند خواهش میکنم برای همکاری با این وبلاگ بوسیله آدرس ایمیلم با من ارتباط برقرار کنند.

به ياد اسماعيل اديب خوانسارى استاد خوش قريحه آواز

musicinkhansar — Tue, 25 Sep 2007 10:53:19 GMT

اسماعيل اديب خوانسارى فرزند ميرزا محمود (على يار) در سال ۱۲۸۰ هجرى شمسى در شهر خوانسار تولد يافت. پدرش از روحانيون برجسته و خوش آوازه خوانسار بود و مى خواست كه اسماعيل نيز نظير خودش، درس فقه خوانده و به لباس و مسلك روحانيون درآيد. از اين رو تصميم داشت كه او را براى تحصيل فقه به نجف اشرف بفرستد. اما علاقه فراوان اسماعيل به شعر و موسيقى باعث شد كه هرگز راه جبرى پدر را در پيش نگيرد. علاقه و استعداد اديب به شعر و آواز برخلاف سليقه پدر بود، روزى مخفيانه به دور از چشم پدر دستگاه گرامافونى به همراه چند صفحه آوازى از حسين طاهرزاده خريدارى نموده و در خفا و پنهانى به آنها گوش مى سپرد و آوازهاى بر دل نشسته را بر لب زمزمه مى كرد. در اين ايام تنها يك آرزو داشت و آن اين بود كه معلمى براى درس آواز پيدا كند.
تا اينكه يكى از دوستان پدرش كه روحانى خطيب و خوش قريحه اى به نام عندليب تولايى بود به خوانسار رفت و با شنيدن صداى خوش اديب به استعداد و آمادگى حنجره او در آوازخوانى پى برد و او را تشويق به يادگيرى آواز و موسيقى ايرانى نمود و از آن زمان به بعد به مدت ۴ سال به اديب تعليم آواز داد.
اديب در ۱۸ سالگى به اصفهان عزيمت كرد و در نزد استاد سيدرحيم خضويى به صورت جدى درس آواز گرفت. آشنايى او با تاج اصفهانى كه از شاگردان برجسته سيدرحيم بود از همان دوره آغاز گرديد. آشنايى و دوستى اى به همراه عشق و علاقه به هنر و موسيقى كه تا زمان مرگشان ادامه داشت.
قريحه فوق العاده و استعداد شگرفش در آواز سيدرحيم را ترغيب كرد تا اديب را به نايب اسدالله معرفى كند از اين رو اديب مدتى نيز در محضر نايب اسدالله درس آواز آموخت.
اديب خوانسارى در سال ۱۳۰۰ هجرى شمسى به تهران عزيمت نمود و با هنرمندان و موسيقى دانان بزرگ آن دوره ارتباط برقرار كرد. استادانى نظير جواد بديع زاده، ابوالحسن خان صبا، رضا محجوبى، مرتضى محجوبى، مرتضى خان نى داوود و.... اما دوستى او با مرتضى محجوبى جلوه ديگرى داشت و باعث شد تا اديب علاوه بر سه تار نواختن پيانو را هم فرا بگيرد.
با تاسيس راديو ملى به اين موسسه دعوت شد و اجراى برنامه هاى موسيقى و گل هاى رنگارنگ را با اساتيد موسيقى آغاز كرد. آثار به جاى مانده از او دشتى و عشاق با پيانوى مرتضى محجوبى، بيات اصفهان با تار عبدالحسين برازنده، همايون با پيانوى مرتضى محجوبى و ... است. اسماعيل اديب خوانسارى خواننده خوش قريحه و صاحب سبك، سال هاى پايانى عمر را در حالى كه از بيمارى تنگى نفس و ضعف ناشى از آن رنجور و حساس گشته بود مى گذراند تا اينكه در پنجم فروردين ۱۳۶۱ در سن ۸۱ سالگى وفات يافت.

استاد اديب در تمام عمرش خواننده‌اي بود مخصوص طبقه خواص موسيقيدان و هنرش در عالي‌ترين سطح قرار داشت. طبيعي است كه چنين هنرمندي در دوره حياتش به‌درستي درك نشود. استاد اديب و همتاي او در نوازندگي، استاد مرتضي محجوبي از اين كم‌توجهي‌ها رنج مي‌بردند ولي مانع نمي‌شد كه هنرشان را به اجتماع عرضه كنند.

اكنون مي‌بينيم با وجود اين همه تبليغاتي كه در رسانه‌ها و در كتاب‌هاي موسيقي راجع به تكامل آوازخواني در 30 سال گذشته مي‌شود، برخي هنرجويان جوان از تسلط لحن‌هاي امروزي اشباع شده‌اند و به دنبال لحن‌هاي ديگري مي‌گردند كه در اين سال‌ها به آن توجهي نشده است.

مي‌بينيم كه هر سال، تعداد جوان‌هايي كه با علاقه‌مندي از روي نوارهاي مرتضي خان مشق پيانو مي‌كنند، بيشتر مي‌شود. اين نشان مي‌دهد كه هنر آن استادان محدود به زمان خودشان نبوده و مخاطب‌هاي فهيم خود را در امروز و در آينده پيدا كرده و خواهد كرد. چنين توجهي به هنر استاد اديب خوانساري دور و دير نيست.

تقصير از ما نبود كه او نابغه‌اي جلوتر از معيارهاي زمانه‌اش بود. هرچند كه در زمان خود هم خواننده‌اي محبوب و محترم و مورد علاقه بزرگترين رجال فرهنگي و هنري بود و اطمينان دارم كه هنر اين دو استاد، يعني اديب و مرتضي خان، در سال‌هاي آينده مورد توجه جدي پژوهشگران جوان موسيقي ايراني قرار خواهد گرفت.

سخنی با وبگردها

musicinkhansar — Sat, 15 Sep 2007 13:39:33 GMT

سلام دوستان

اولا فرا رسیدن ماه مبارک رمضان را تبریک میگم

متاسفانه این روزها فرصتم خیلی کمه تا به وبلاگ خونساریها سر بزنم ، با اینحال هنوز هم فکر میکنم فرصت هست تا مطالب قبلیم مورد مطالعه قرار بگیرند و به یه جمع بندی کلی برسم، درباره اینکه کاری که تا امروز انجام دادم ارزش وقت گذاشتن برای اون را داشته و ادامه فعالیتم را هم با وقفه ای شروع کنم . فکر میکردم استقبال خوبی درباره زندگی نامه زنده یاد دمحمودی بشه چون من تمام این مطالب را دستی تایپ کردم و هیچ کدومشون آماده و از منبع الکترونیکی نبودند!!! یعنی این مطالب تکراری نبودند که ایجاد خستگی کنند .البته بگم من اصلا انتظار ندارم وبلاگ نویسان خوانساری تنها مخاطبانم باشند پس هنوز جای تامل هست تا برای پستهای جدید دنبال یه جرقه باشم.

شاد باشید.التماس دعا

musicinkhansar — Sun, 26 Aug 2007 17:00:50 GMT

با سلام

اول از همه عذر خواهی میکنم بدلیل اینکه الان که مطالب پستهای قبلی را میخونم می بینم خیلی اشتباه تایپی داره چون مجبور بودم مطالب را سریع تر بزارم و مدت زیادی بود که تایپ فارسی هم نداشتم این اشتباهات پیش اومد.

اما مطلب دوم از همه خونساریهای وبلاگ داری که بتازگی به دختربهار سر نزدند و پست آخرم را نخوندن خواهش میکنم یه سر به این وبلاگم بزنند.

با احترام

پایان داستان زندگی محمودی

musicinkhansar — Thu, 23 Aug 2007 11:06:28 GMT

سال ۵۶ محمودی ۴۵ ساله بود که از خواندن دست کشید.در حالی که برای یک حنجره خوب و سینه ای صاف لااقل تا حدود ۶۵-۷۰ سالگی امید بهرهدهی و کار مثبت وجود دارد.بهر حال وقتی زمینه کار و فعالیت برای او ناممکن شد گوشه نشینی اختیار کرد.بعضی از دوستانش به او پیشنهاد جلای وطن کردند اما نپذیرفت.چون از همان اوایل کار خود اعلام کرده بود:"من عاشق مملکتم هستم .من اینجا را با همه حال و هوایش دوست دارم . من به موسیقی ایرانی عشق میورزم و با این همه ادعائی ندارم و خود را هنرمند نمی دانم و منتی هم بر سر مردم نمیگذارم."

حالا دیگر مححمودی مانده و اطاقش.در یک خانه کوچک واقع در منطقه نارمک،که ساختمان آن کلنگی بود .سه اطاق کوچک و یک آشپزخانه کوچکتر . مالک قانونی آن مادرش بود.کنار طاقچه و چسبیده به دیوار آن تختخواب او قرار داشت که بیشتر سطح اطاق را اشغال کرده بود.پائین تخت خواب یک قفسه چوبی با درب کشویی از شیشه جای کتابهای او بود و درکنار آن یک پخش صوت با جعبه نوارهای موسیقی جای داشت.

در همان نزدیکی یک تنبک روی زمین بود که در نقطه نزدیک به محیطش سوراخ کوچی در اثر افتادن آتش سیگار ایجاد شده بود.کف اطاق یک قالیچه کهنه و تقریبا مندرس پهن بود.کنار پنجره شمالی یک بخاری آزمایش قرار داشت که لوله آن از شیشه پنجره خارج شده و بوی سوی پشت بام بالا رفته بود.در فاصله درب اطاق و بخاری روی دیوار یک سه تار ساخته مرحوم عشقی آویخته بود و نزدیک آن قابی نصب شده بود که با خط خوشی این شعر را در خود جای داده بود:

یارب بر خلق ناتوانم نکنی بر بوته صبر امتحانم نکنی

از طعنه دشمنان مرا باکی نیست مستوجب رحم دوستانم نکنی

روی دیوار بالای طاقچه یک بیت از حافظ برروی ورق کاغذی خوشنویسی شده با پونز به دیوار چسبیده بود:

هنر نمی خرد ایام و غیر از اینم نیست کجا روم به تجارت بدین کساد متاع

همچنین داخل قاب دیگری این شعر به چشم میخورد که :

با هرکه حرف دوستی آغاز میکنم خوابیده دشمنی است که بیدار می کنم

از بس که در زمانه یکی اهل درد نیست اظهار درد خویش به دیوار میکنم

روی طاقچه هم چند قاب عکس با تصاویری از پدر و دوستان هنرمندش قرار داشت.

این اطاق با این محتویات عبارت بود از کل دار و ندار محمودی از این جهان بزرگ .اطاقی کوچک که انسانی بزرگ را در خود جای داده بود .

محمودی در آن سالها به حکم جبر شرایط و به خاطر بیماری روحی خویش محکوم به حبس در اطاقش بود لاجرم ترجیح میداد که شبها را تا صبح بیدار بماند ، و روزها را هرچه میتواند در خواب (که برادر مرگ است) باشد،تا کمتر ناچار شود تا صدای گوش خراش زندگی را بشنود.

از او در این سالها یادداشت هایی به جا مانده که در نثر صمیمی و ساده نوشته شده اند.

دیگر به آخرین سالهای حیات محمودی نزدیک گشته ایم .در آن اطاق کذائی چراغی هر شب تا طلوع سپیده روشن است و در تداوم مکرر این خاموش و روشن شدن ها،یک شب زنده دار خسته و ملول باقی مانده فرصت زندگی را در عوالم ذهنی پرسه میزندو تنهایی سرد و کسالت باری را طی میکند. این اوست که می خواند:

کشید کار ز تنهایی ام به شیدائی ندانم این همه غم چون کشم به تنهایی

و یا : در فغانم از دل دیر آشنای خویشتن خو گرفتم همچو نی با ناله های خویشتن

جز غم و دردی که دارد دوستی ها با دلم یار دلسوزی ندیدم در سرای خویشتن

از آن همه حرف ها که در دل دارد و با کس نگفته است،گاه بعضی از مطالب کوتاه و گفتنی اش را بر کاغذی یادداشت می کند.

با عناوینی مثل:"یادداشتی کوتاه برامی خودم،نه برای کسی" و می نویسد:

"اگر از من در مورد زندگی ام بپرسنمد خیلی کوتاه و مختصر می گویم از کودکی تا کنون دردها و رنج ها و شکنجه هایی که کوه هم طاقت آنرا نداشت کشیده ام وهمچنین زیبا ترین حال های دنیا را کرده ام و داشته ام. اکنون که این چند خط را رقم میزنم رهاترین و بی آرزو ترین دقایق عمرم را می گذرانم.هرگز ناسپاس نبود و برعکس حق شناس ترین بنده های کوچک خدای یگانه ام.....

من با سرافرازی و افتخار فریاد می زنم که در اطاقی که چند عکس از سوته دلان روزگار است و یکی دو تا سه تار هم در کنار آنهاست روز و شب میگذرانم و اگر بگذارند سلطان وقت خویشم و میگویم:

بنده پیر خراباتم که لطفش دائم است ورنه لطف شیخ و زاهد گاه هست و گاه نیست

....."

در این سالها محمودی میان ۴۸ تا ۵۲ سال دارد اما از فرط پریشانی و پژمردگی به مردی ۶۰-۷۰ ساله می ماند.به بیماری های مختلفی مبتلاست که اکثرا از نوع امراض روان-تنی هستند.

نویسنده کتاب ادامه میدهد:در یکی از روزهای آخر فروردین ۱۳۶۶ تلفنی به او زدم.بعد از خنده و شوخی و احوالپرسی گفتم<خیلی دلم برای شما تنگ شده است .مدت هاست که می خواهم تلفن بزنم اما می ترسم که باعث مزاحمت شما بشوم.برای همین با وجود اشتیاق زیاد و دلتنگی تماس نمیگرفتم.گفت:"عزیز جان شرمنده میفرمائید.هر موقع تشریف بیاورید مرا خوشحال شاخته اید این کلبه محقر متعلق به خودتان است"بهرحال قرار گذاشتیم که چند روز بعد یعنی چهارشنبه دوم اردیبهشت تلفنی به او بزنم و چنانچه گرفتاری خاصی نداشت به دیدنش بروم.روز موعود فرا رسید.حدود شهر تلفنی به او زدم مادرش گفت هنوز بیدار نشده است.ساعتی بعد دوباره تلفن زدم و جواب همان بود.برای انجام کاری به بیرون از منزل رفتم و حدود ساعت ۶ بعدازظهر برگشتم.گام میکردم حتما تا آن ساعت از خواب بیداره شده است و اگر تلفنی به او بزنم احتمالا میتوانم به دیدار او بروم.از اتومبیل پیاده شدم و به طرف در خانه رفتم.یکی از همسایگان که در کوچه ایستاده بود با عجله به طرف من آمد و بدون مقدمه گفت کسی خانه نیست .با تعجب پرسیدم شما از کجا میدانید.مگر چه شده؟گفت حدود یک ساعت پیش همگی رفتند به منزل آقای محمودی.ناگهان دلم فرو ریخت.گفتم چرا.آیا اتفاقی افتاده ؟ گفت درست نمیدانم.گویا حال ایشان خوب نیست.به من سپرده بودند که اگر شما آمدید این پیغام را به شما بدهم.

با عجله به اتومبیل برگشتم و در حالی که حرکت میکردم مشندیم که همسایه میگفت،آرام باشید و براعصابتان مسلط باشید.

با آنکه از خانه ما تا منزل محمودی راه چندان طلانی نبود،اما در مسیری شلوغ این فاصله به نظرم طولانی آمد.در آن دقایق پریشانی و اضطراب دفتر خاطرات ۲۰ سال اشنایی و دوستی با او را در ذهنم ورق میزدم.

آن شب که برای اولین باز آوازی شنیدم با زنگ صدائی گرم و گیرا در خدمت بیان این شعر زیبای سعدی:

بخت آئینه ندارم که در او می نگری خاک بازار نیرزم که بر او می گذری

پس از اتمام برنامه برای نخستین بار نام محمودی خوانساری را از گوینده رادیو شندیم.از آن پس تحت هر شرایطی که بود سعی میکردم پای رادیو باشم.هر چه جستجو کردم نتوانستم خبری و نشانه ای از او بیابم غافل از اینکه قضای الهی بر آن قرار گرفته بود که با تنظیم ماجرایی ظرف مدت کوتاهی پس از آن شب زمینه آشنایی و بعد هم دوستی ارادتمندانه مرا با او ترتیب دهد.

برای خواهرم خواستگار آمده بود،من هنگامی که از بزرگترها شنیدم ممکن است او با برادر یکی ار خوانندگان رادیو به نام محمودی ازدواج کند از تعجب مات و از خوشحال حیران شدم.در سال ۱۳۴۷ آن پیوند عقد و ازدواج بسته شد .برای اولین بار در جشن عروسی خواهرم او را دیدم .بلند قات و برومند،با ظاهری آراسته و بسیار موقر با یک سبد پر از گل های رنگارنگ به میهمانی آمد.چنان محجوب و سر به زیر به گوشه ای نشست که انگار مهمانی غریبه بود.با ادب و احترام به نزد او رفتم و خودم را معرفی کردم و به او خوش امد گفتم.

آن شب گذشت.بعد از آن هم بجز چند ولاقات کوتاه در منزل ایشان و یکی دو بار هم در مهمانی های فامیل دیگر توفیق دیداری دست نداد.تا اینکه من ۶-۷ سال بدلیل سربازی و ادامه تحصیل از تهران دور بودم.

تا اولین ملاقا طولانی خا الخاص من با او روز ۱۱/۷/۵۴ اتفاق افتاد.که در آن روز ۱۰ صبح تا ۵ بعدازظهر در خدمتش بودم و فرصتی شد تا کمی به حریم زندگی خصوصی او نزدیک شوم.به هر تقدیر از اینگونه دیدارهای خاص الخاص به دفعات پیش آمد و طی هر یک از این مراتب آشنایی من با دنیای معنوی و پرفضیلتش بیشتر شد.

از جمله آن سئوالاتی که در آن ایام صفا و صمیمیت ابتدا او از من پرسید و من به خودش بازگرداندم این بود که چرا تاکنون ازدواج نکرده ای؟پاسخ داد:"آنچه من میتوانم به طور کلی بگویم این است که به هیچ وجه از مخالفین ازدواج نبوده و نیستم.از همان روزگار نوجوانی هم میدانستم که تجرد را تا یک جائی میتوان تحمل کرد.از آن به بعد دیگر زندگی در تنهایی بسیار سرد ،یکنواخت و کسالت بار می شود.البته من در عنفوان جوانی در یک عشق پر شور ناکام ماندم و آن مسئله تا مدت ها در رویگردانی از ازدواج موثر بود.ولی در سن و سال فعلی در حدود ۴۸ سالگی بیشتر به ازدواج به عنوان یک ضرورت اجتماعی فکر میکنم تا نیاز عاطفی و ناشی از دلباختگی.در حقیقت هم مهمترین دلیلی که تاکنون مرا از این امر بازداشته مربوط به مشکلات اقتصادی و اجتماعی بوده است.یعنی با این روحیاتی که در خودم سراغ ددارم از اینکه میدیدم نمی توانم به هر شکل و قیمت معاش و رفاه زنی و فرزندانی را تامین کنم لذا از آن منصرف میشدم"

باری تمام این خاطرات با جزئیاتشان چون فیلمی از نظرم گذشتند و همچنان با پریشانی و اضطراب در مسیر شلوغ خیابانها پیش میراندم تا آنکه به خانه اش رسیدم.دیدم درب آهنی حیاط باز است و چند تن از آقایان فامیل در محوطه ایستاده اند.به عجله خودم را داخل ساختمان رساندم و یک وقت بخودم آمدم که داخل راهروی باریک خانه سر به شانه خواهرم گذاشته بودم و با صدای بلند می گریستم.سراغ او را از خواهرم گرفتم .گفت بالا در اطاقش خوابیده.شتابان به اطاق او رفتم .دیدم همان جا که به دفعات و ساعت ها با او به گفتگو نشسته بودم رو به قبله خوابیده.شمد نازکی که رویش انداخته بودند را پس زدم تا آن صورت شکسته و پر حجب و حیا را ببینم.چشمانش بسته بود.روی شقیق سمت راست آن یک لکه کبودی به اندازه یک سکه بزرگ با خراشیدگی خون آلودگی دیده میشد.چهر اش درهم رفته و حاکی از احساس درد بود.از قراین بر می آمد که می خواسته به جائی برود یک مرتبه احساس(آیا سرگیجه،آیا درد قلب)که دیگر مرگ امانش نداده بود،تعادلش را گرفته و سرش به جائی اصابت کرده بود و دیگر چنان که معلوم بود حتی مجالی نیافته بود تا خود را به بیرون از اطاق برساند و مثلا مادر را صدا بزند.به هر حال از آن لحظه که افتاده بود تا بعداز ظهر حدود ساعت ۳و۴ کسی از مرگ او اطلاع نیافته بود.

من بالای سر او ایستاده بودم و فکر و خیال به مغزم هجوم آورده بودند.اگر تنها نبود ،اگر همدم و همسری داشت.ای کاش لحظه ای زودتر خود را به پائین میرساند.افسوس که مادرش صدایش را نشنیده بود.اما دریغ کع اگر و شاید و افسوس ها پوچ بود و آنچه تنها واقعیت داشت مرگ او بود و بس.

سنت ما ایرانیان چنین است که پس از درگذشت عزیزانمان هر مقدار میسر باشد صبر میکنیم تا همه دوستان و آشنایان را برای مراسم تشییع و تدفین خبر کنیم و سپس با تشریفات معمول را را به خاک بسپاریم.از آنجا که جنازه محمودی از شب قبل بیش از ۱۵ ساعت در هوای گرم بر زمین مانده بود و دیگر امکان نگهداری آن در سردخانه بیمارستان تقریبا ناممکن بود ، لذا پیکر این هنرمند بزرگ شبانه،بدون هیچ بدرقه کننده ای ،چنان بی سر و صدا به آمبولانس متوفیات و از آنجا به گورستان بهشت زهرا حمل شد که حتی همسایگان دیوار به دیوارش از آن مراسم تشییع جنازه خبردار نشدند.

ظرف مدتی کوتاه خبر درگذشت محمودی خوانساری به اکثر ممالک جهان مخابره شد و طی یک دو هفته اول صدای جمهوری اسلامی ایرانو بسیاری از رادیو های خارجی در برنامه های خود با تجلیل از او یادش را گرامی داشتند!

و اینک دوستداران محمودی خوانساری از او بشنوید که:

آواز من حکایت شیدایی من است

خواهی اگر بیابی ام،آنجا بجو مرا

پایان

لازم میدانم از برادر بزرگوار جناب اقای میرابواسحاق به خاطر قرار دادن این کتاب جامع در اختیار من تشکر کنم و همچنین از جناب تجریشی نویسنده محترم این کتاب سپاسگذاری میکنم.

musicinkhansar — Sun, 19 Aug 2007 11:44:56 GMT

باری تمام آن ۱۷ سال در زندگی سراسر کوشش محمودی دو اتفاق نسبتا درخور توجه روی میدهد.اولی مربوط می شود به سخن چینی و بدگویی برخی از حاسدان و مغرضان از محمودی نزد استاد پیرنیا که باعث می شود در سال ۱۳۴۳ همکاری محمودی با برنامه گلها برای یکی دو سال قطع شود .

واقعه دوم مربطو می شود به سفری که برای اجرای کنسرت به همراه چند تن از هنرمندان کشور به انگلستان میرود.از این سفر در سال ۱۳۵۳خاطره جالبی نقل کرده:"همراه با آقایان بدیعی،تجویدی،وفایی و ... راهی خارج شدیم تا برای دانشجویان مقیم خارج از کشور برنامه بگذاریم.در میان راه دوستان مرتب نگران بودند و می گفتند شما که می خواهید فقط آواز بخوانید چطور اقبالی را توجه دارید.معمولا جوانهای مقیم خارج از کشور آواز را دوست ندارند.من به آنها دلداری می دادم که زیاد مضظرب نباشید خدا بزرگ است..."

"سرانجام من هم روی صحنه رفتم و در پیش روی آن همه جوانان پر شور و تحرک آواز خواندم .نمی دانم آن صحنه را چگونه برایتان توصیف کنم. چون نه تنها چند بار با تشویق روی صحنه آمدم و سیل اشک را به چشم آنان دیدم،بلکه عده زیادی روی صحنه آمده مرا بوسه باران کردند و لباسهایم را پاره نمودند و من چه می توانستم بگویم.فقط از آن همه محبت و این تاثیر موسیقی اصیل ایرانی سخت به هیجان آمده گریستم..."

همچنین در سال ۱۳۵۲ با اجرای یک کنسرت بسیار موفق در تالار رودکی(سابق) همینوگونه مورد استقبال هنردوستان واقع میگردد اما بجز همین یکی دو مورد محمودی دیگر به غیر از برنامه گلها در هیچ شرایط دیگری مایل به اجرای برنامه نبود.

ظاهرا از سال ۱۳۵۲ سرپرستی برنامه گلها به طور کلی سرپرستی واحد تولید موسیقی رادیو به آقای ابتهاج سپرده می شود . در این زمان نارضایتی از نابسامانی اوضاع موسیقی در دوران ایشان به اوج خود می رسد.

باری موسیقی مملکت در چنین وضعیت آشفته ای قرار داشت که در سال ۱۳۵۷ انقلاب اسلامی مردم به وقوع پیوست .از آنجا که مسئولین اداره جامعه در نظام جمهوری اسلامی شرعا متعهد به عمل در چهارچوب مقررات فقه اسلامی بودند،لذا تقریبا از اواسط سال ۱۳۵۸ به تدریج ارائه هرگونه موسیقی (به جز موسیقی های سنگین کلاسیک و رزمی)در رادیو تعطیل و در سطح جامعه با محدودیت های خاص مواجه شد.از آن به بعد محمودی که زندگی اش فقط و فقط منحصر به کاری هنری اش می شد و هنرش نیز هیچ خانه و پناهگاه مطمئن و آبرومندی بجز رادیو نداشت ،با تعطیل آن به کلی از زندگی فاصله گرفت.

musicinkhansar — Tue, 14 Aug 2007 07:24:28 GMT

آقا نور ا... محمودی نقل میکند که:"من وقتی علاقه استاد صبا به محمودی را دریافتم دائما او را تشویق میکردم که از این فرصت استفاده کند و برای تعلیم نزد استاد صبا برود.اما محمودی به دلایلی از این کار پرهیز میکرد.من حتی گاهی سعی می کردم با بهانه ای او را به منزل صبا بفرستم ...."

هرچند محمودی در آن ملاقات ها مهر استاد صبا را به دل میگیرد و همواره از او بعنوان استاد خویش یاد میکند اما واقعیت اینست که تعداد دفعات دیدار او با صبا بسیار کم بوده و این ملاقات های هیچگاه بطور مستقیم صرف تعلیم و تعلم نگشته.

اما از زبان خود محمودی بشنویم:"در سال ۱۳۳۵ بود که با استاد بی همتای موسیقی و انسان عالی قدر شادروان ابوالحسن خان صبا آشنا شدم.این آشنایی با وجودی که دیری نپائید تاثیر زیادی در زندگی من گذاشت.تشویق هایی که استاد از من میکرد و حرف های قشنگی که میگفت مرا با همه ناراحتی که بخصوص از نظر مادی داشتم دلگرم می ساخت.کمی گذشت که او هم رفت و پس از مرگ پدرم مهلک ترین ضربه را به من وارد کرد"

با اینکه استاد برومند هم که در آن ایام به تعلیم آقای گلپایگانی مشغول بود به آموزش محمودی علاقه نشان میداد اما محمودی از رفتن به کلاس ایشان هم اجتناب میکرد.

اما چرا محمودی در آن ایام از رفتن به کلاس اساتید اجتناب دارد؟میتوان فهمید براستی محمودی به خاطر فقر و مشکلات مادی خود در ابتدای راه چه زیانهای بزرگی را متحمل شده است.او با اینکه چنین اساتید گرانقدری در دسترس اویند و حتی مورد لطف و تحسین ایشان نیز قرار گرفته اما بخاطر اینکه نمی تواند از خجالت حق الزحمه مختصر کلاسهایشان برآید این امکان را ندارد تا در محضر ایشان تلمذ کند.غرور و عزت نفس حیرت انگیز او که تا پایان عمرش ذره ای از آن کاسته نشد برایش ارزشمندتر از هر چیز بود.

از این نکته میتوان فهمید که محمودی هیچ گاه مستقیما شاگرد کسی نبود.اما او همیشه گفته شاگرد همه بوده و همه هنرمندان اعم از کوچک و بزرگ را استاد خود خوانده است.

در این ایام خانواده محمودی یعنی مادر و دو برادر کوچکترش به تهارن می آیند و این بر شدت ناراحتی و شرمندگی محمودی او از نگاه در چشم مادر می افزاید.محمودی بسیاری از شبها را جایی برای ماندن ندارد .شبی در منزل این دوست ،شبی در منزل دیگری.در همان آشفتگی است که یکی از دوستان ایام خیاطی او که اصلا شیرازی است به او پیشنهاد میکند تا تعطیلات عید را به شیراز بروند.محمودی از این پیشنهاد استقبال میکند و عازم شیراز میگردد.محمودی صدای ساز استاد منوچهر بحری را از رادیو شیراز می شنود آدرس وی را پیدا می کند و از ایشان که در رادیو کار میکردند در خواست میکند تا اگر در امتحان صدا پذیرفته شد با ایشان همکاری کند.پس از اجرای قطعه ای در سه گاه توسط محمودی و با ساز استاد بحری استاد ساز خود را بر زمین می گذارد و او را میبوسد.به محمودی می گوید من سرپرست موسیقی رادیو شیراز هستم حتما مسئولان رادیو که همکاران من هستند با همکاری شما موافقت خواهند کرد.

بدین ترتیب از آغاز سال ۱۳۳۷ تا ۱۳۳۹ را محمودی در شیراز بسر می برد. پس از اقامت محمودی منوچهر بحری که کارمند دولت است به تهران منتقل می شود و محمودی به جای او سرپرست موسیقی رادیو شیراز را نیز به عهده میگیرد.

در این دوره از زندگی محمودی مشکلات و نابسامانی های اجتماعی اش به مقدار خیلی کم تخفیف میابدو یک سرپناه محقر و یک زندگی پرقناعت را فراهم میکند.

در این هنگام دوست قدیمی محمودی یعنی جهانگیر ملک در تهران به برنامه گلها راه می یابد و در آنجا نزد اساتیدی چون تجویدی ،عبادی،محجوبیو پیرنیا از محمودی و. اواز زیبایش صحبت میکند و آقای پیرنیا بسیار علاقه مند به دیدار محمودی میشود و از ملک میخواهد تا با محمودی تماس بگیرد و او را به تهران دعوت کند تا آواز او را بشنود.بعد از آن تلگرامی به شیراز می فرستند و چند روز بعد محمودی در تهران بود و به اتفاق آقای ملک ره رادیو میروند.خلاصه اینکه محمودی با موفقیت و سربلندی به تهارن باز میگردد.

او اشاره میکند که:"۲۶ ساله بودم که به دعوت مرحوم پیرنیا فعالیت خود را در گل ها آغاز کردم .برنامه گلها برایم ایده آل و دست نیافتنی بود .برای خوانندگان اجرای برنامه در گلها رویایی بزرگ به نظر می آمد و من چنین آغازی داشتم و محبت و تشویق و تائید هنرمندانی چون خالقی نیز پشتوانه ام بود."

محمودی اصولا اعتقاد داشت که علت عمده انحراف هنرمندان وضع بد زندگی و عدم تامین اقتصادی ایشان است.او مختصر و مفید می گوید:"خواهشی که من از جوانان دارم اینست که اگر به راه هنر می آیند برای خود هنر بیایند نه چیز دیگری،فکر نکنند که تا مختصر شهرت و موفقیتی پیدا کردند باید دنبال خانه و ویلا و اتومبیل و... بروند."

او اشاره می کند :"موسیقی امروز ما حالت بوتیک پیدا کرده است. تا زمانی که دروازه های رادیو و تلویزیون بروی بی هنران باز است و برای هنرمندان واقعی پشتوانه ای وجود ندارد من هم نمی خوانم .در تمام دنیا در کنار هنرمندان تجاری و بازار روز از هنرمنادن واقعی و اصیل هم حمایت می شود"

در این هنگام هنرمندانی چون تجویدی،یاحقی،بدیعی،خرم و ملک دست از کار کشیده اند.همچنین محمودی رسما اعلام میکند که از تا زمانیکه مسئولین بطور جدی برای رفع گرفتاری های هنرمندان کاری نکنند از اجرای برنامه های هنری دست خواهد کشید.چند سال بعد آقای محمدرضاشجریان نیز از عرصه هنر کناره گیری میکند.

استاد غلامحسین بنان می گوید:"...آنکه بیش از همه دوستش دارم محمودی خوانساری است.نه مثل بعضی امروزی ها سنت شکنی کرده و نه از اقبال موسیقی تجارت کرده...مخصوصا دلم می خواهد این را بنویسید که این خواننده هیچ درآمدی ندارد.مگر پولی که ماهیانه بابت چند اجرای برنامه در گلها از رادیو میگیرد.من تقدیرش میکنم زیرا بدون ادعاست و حرمت موسیقی سنتی را بجا می آورد.او راه خودش را رفته است و موفق هم بوده است"

محمودی در آن روزها توسط مقامات و اشخاص صاحب قدرت مملکتی برای شرکت در محافل خصوصی ایشان دعوت میشد ولی او به هیچ عنوان قبول نمیکرد.با آنکه می دانست اگر برود می تواند همه چیز بدست آورد.

هنرمند بزرگ آقای تجویدی می گویند:"آقای محمودی بسیار بسیار منیع الطبع بود و هرگز شنیده نشد که او خدای ناکرده در محافل لهو و لعب حضور یافته باشد"

musicinkhansar — Mon, 13 Aug 2007 09:16:10 GMT

سلام

قصد داشتم مطالب كتاب مرغ شباهنگ را آنگونه كه در كتاب به طور جامع بيان شده بنويسم اما متاسفانه بدليل اينكه وقت تايپ تمام اين مطالب را ندارم و ممكن است خواندن تمام اين مطالب براي خواننده وقت گير باشد لذا بقيه ماجرا را بصورت خلاصه مي نويسم و هرگاه لازم باشد از عين مطالب كتاب هم استفاده ميكنم و علاقه مندان به اطلاعات بيشتر را به اين كتاب ارجاع ميدهم.

بعد از مرگ پدر مشكلات زندگي و تنگناي امكانات مادر را ناگزير ميسازد كه محمود را كه فقط ۱۳ سال داشت بهمراه دائي بزرگش به تهران بفرستد.در آنجا محمود را در مدرسه اديب ثبت نام ميكنند اما بدليل مشكلات مادي از يكسو و از سوي ديگر علاقه محمود به هنر و بي قراري او در مدرسه تاب ماندن نمي آورد.

خلاصه اينكه محمود براي تامين معاش خود به كار روي مي آورد تا سربار كسي نباشد ابتدا نزد دائي خود در يك دفتر ثبت اسناد كه بدليل عدم آشنايي با اين كار و سن كم چندان دوامي نمي يابد ،سپس در يك مغازه خرازي كه براي او داير مي كنند بعد در مغازه خياطي شوهر خواهرش .اما هيچ يك نمي تواند محمود را علاقه مند كند .پس از گذشت چند سال(۳-۴) او در يك بنگاه معاملات املاك در ميدان بهارستان مشغول به كار ميشود كه در آنجا اوقات فراغت بيشتري داشته و به فاصله كمي از او مغازه قاسم جبلي خواننده مشهور ترانه هاي غير اصيل توجه او را جلب ميكند.اگرچه محمودي با جبلي آشنا شده و از طريق او دوستان ديگري يافته اما او شيوه خواندن جبلي را دوست ندارد و ميخواهد اصيل بخواند و بماند.در همين موقع با ناصر مسعودي خواننده خوب و قديمي آشنا ميشود و اين دو نوجوان آواز را با هم تمرين ميكنند ولي بزودي بدليل سفر خانواده مسعودي به رشت از هم جدا ميشوند. باري،حوادث گوناگون باعث آشنايي محمودي با نوجوانان ديگر مي شود كه آنها نيز تازه كار اندو از دوستان او در آن ايام مي توان به جهانگير ملك،اكبر گلپايگاني،شاپور نياكان و پرويز ياحقي اشاره كرد.

در اين روزهاست كه آشنايي او با منصور احمدي براي اولين بار او را به راديوي نيروي هوايي با برد و ساعت پخش محدود ميكشاند.محمودي در اين ايام مشغول فراگيري موسيقي به طور خودآموز است.بطوريكه خود محمودي گفته براي استفاده از صفحات موسيقي به مغازه هاي فروش صفحات مراجعه ميكرده و به بهانه خريد قسمتي از آنها را ميشنيده و به همين ترتيب باقي آن را در جاي ديگر گوش ميداد و دردم به خاطر مي سپرد.

از اين سال او به منزل استاد مرحوم يكرنگي از موسيقي شناسان مشهور راه مي يابد و با جوانان اهل موسيقي آشنا ميشود .از همان جوانان و دوستان پاكدل ، برخي كه با وجود علاقه به درك محضر استاد اديب خوانساري از آن محرومند گاهگاه در جمع خودشان به شوخي مي گويند چه غم اگر استاد اديب خوانساري در جمع ما و با ساز مي نميخواند ، براي ما در عوض محمودي خوانساري مي خواند.بدين ترتيب است كه محمود محمودي،به قول آقاي بزرگزاد در جمع رفقا به محمودي خوانساري تبديل مي شود و از آن پس در دنياي موسيقي كشور ما خوانساري ها دو تا ميشوند.

بهر تقدير ، محمودي در آن سالها عليرغم سرزنش و ملامت اطرافيان كه او را عاطل مي دانند با تني خسته از آوارگي كار و دلي مجروح از ملامت بي خبران به جستجو و تلاش خود ادامه ميدهد. به فتواي عقل براي هر انساني ضروري ترين كار تامين معاش است .اطرافيان محمودي در آن ايام به راي العين شاهد آنند كه او اين فتواي بزرگ عقل را زير پا گذاشته و در راهي مي رود كه عاقبت خوشي براي آن متصور نيست.

اين گرفتاري ها و شنيدن اين ملامت ها به قدري او را رنج داده كه در سال ۱۳۵۷ در يك يادداشت كوتاه خصوصي مي نويسد:"هرگز كسي ذره اي مرا نشناخت . از نزديك ترين نزديكانم چه ها ديده ام و شنيده ام . هرگز نخواهم نوشت و نخواهم گفت.چرا ديگران را آزار بدهم.من هرگز حق ندارم غم هايم را براي كسي بگويم."

در سال ۱۳۳ محمودي عازم خدمت سربازي ميشود و دو سال در قرارگاه دژبان گروهان ۲ رزمي به خدمت مشغول است او بدليل صداي زيبا و آگاهي در كار آواز بسيار مورد توجه فرماندهان خويش قرار مي گيرد و همين امر باعث مي شود بعنوان نباردار در شرايط نسبتا راحتي بصورت نيمه وقت در پادگان باشد و در اوقات فراغت با يادگيري و جستجوي هنر آواز مشغول باشد.

در اين ايام محمودي تقريبا به طور كلي با رديف ها و دستگاههاي آوازي آشنا شده و بسياري از گوشه هاي هر دستگاه را به خوبي اجرا ميكند.در سال ۳۵ كه خدمت او پايان مي يابد در زندگي او اتفاق بسيار پر اهميتي روي ميدهد.بر اساس يك اتفاق ساده او با بزرگ مرد هنر موسيقي،يعني استاد ابوالحسن صبا آشنا مي گردد.

محمودي يك روز در بنگاه املاكي كه كار ميكرد با مردي كه دنبال خانه مورد نظرش مي گشت هم صحبت ميشود و پس از اينكه آن فرد متوجه مي شود محمودي به موسيقي علاقه مند است به او ميگويد:" دختر من از شاگردان استاد صباست و استاد گاهي به همراه هنرمندان به منزل ما مي آيد شما هم اگر مايل باشيد مي توانيد فلان شب به منزل ما بيائيد."

در آن مجلس پس از گذشت مدتي ميزبان محمودي را معرفي ميكند و به درخواست صبا رسول بزرگزاد با سنتور آواز محمودي را همراهي ميكند.استاد صبا و استاد برومند با دقت تمام به آواز او گوش ميدهند و او را تحسين مي گويند.

اتفاقا منزل صبا در واقع در همان خياباني است كه مغازه خياطي شوهر خواهر محمودي آنجاست و يك بار كه استاد صبا براي انجام كاري به مغازه خياطي ميرود محمودي را آنجا مي بيند و به او محبت بسيار مي كند.

به ياد دوست

musicinkhansar — Sun, 12 Aug 2007 19:10:49 GMT

قبل از اينكه ادامه زندگي نامه زنده ياد محمودي را بنويسم شعري كه جناب حميد تجريشي درباره او سروده را مي نويسم:

آواز تو رازي بود

و زندگي ات رازي.

چون دو همراه صديق

كه در حكايت شيدايي

آئينه تمام نماي هم بودند.

***

يا چون دو پروانه خيال

كه به جستجوي عشق

در باغ و بيشه ي غم بودند.

***

تو كه بودي؟

"ستاره سوخته بي غمگسار"

كه به قحط سال صفا،

در خلوت كبود رنج

غريبانه گريستي،

و در ولايت حرمان و هنر

به سلطنت فقر و فخر

فاتحانه زيستي

***

آزاده چون سرو

تنها و تهي دست

در بوستان هنر باليدي

و چون طوفان رحلت برخاست

از قامت فرازمندت

چندان برگ و بار آفرين بر خاك ريخت

كه مام وطن آرايه از تكريم نام تو برگرفت.

***

شگفتا از عشق،

كه چشم بند قضايش،

ترا كه عزت عظيمت به هفت اقليم اندر نمي گنجيد

در خانه هاي جدول تقدير

به پنج حرف ستوده

محدود ساخت

و بدينسان

يادت را

چون نامت

محمود ساخت

محمودی که بود؟

musicinkhansar — Sat, 11 Aug 2007 17:09:18 GMT

با اجازه از آقای حمید تجریشی که به دلیل عدم دسترسی به ایشان نتوانستم برای انتشار این مطالب از کتاب مرغ شباهنگ ایشان کسب اجازه نمایم و زحمات زیادی برای جمع آوری این مطالب محتمل شده اند.برادر ارجمندم از طرف همه خوانساری ها از شما تشکر می کنم.

معرفی محمودی:

نام : محمود نام خانوادگی :محمودی تولد : ۲۳/۴/۱۳۱۳ وفات :۲/۲/۱۳۶۶ محل تولد : خوانسار پدر: سید جمال الدین محمدی (روحانی بنام و عالم مورد احترام) مادر:فاطمه محمودی (دختر آیت ا... فاضل خوانساری) آرامگاه:بهشت زهرا - قطعه ۱۰۱ ردیف ۸۵ شماره ۱۶

آری او در شهر مذهبی و عالم پرور خوانسار در محله رئیسان دیده به جهان گشود .آنچه به طور کلی از گفته های نزدیکانش می توان دریافت اینست که او از یک طرف به اقتضای سنش اهل شیطنت و بازیگوشی است اما از طرف دیگر همان شیطانک شلوغ به خاطر کششی پنهان به درونگرائی و انزوا در پاره ای مواقع از جمع بچه ها کناره میگرد، سر به گریبان خویش میبرد و در خاموشی و خلوت می گذراند.در جمع بزرگترها که قرار میگیرد درک و فهمی بیش از سن و سالش نشان میدهد رفتارش بزرگسالانه است و در گفتار و کردارش بلوغی زودرس مشهود است.

در جمع چهره ایست شاد،بذله گو ،معاشرتی، شرخوش و امیدوار اما در خلوت فردیست به شدت ملول و افسرده.در اجتماع عاقل است و اهل زندگی اما در خلوت عاشق است و فارغ از زندگی.از درون پریشان است و بی سامان.گویی به فرموده حافظ عمل میکند : "با دل خونین لب خندان بیاور همچو جام".

بهر تقدیر او از همان روزهای کودکی است که متوجه استعداد و علاقه خویش نسبت به موسیقی و هنر آواز میشود.چنانکه بگفته محمودی پدر او نیز از صدای خوشی بهره مند بود.

در یک مصاحبه رادیویی گفته است :"در خوانسار خانه ما در جای قشنگی بود . کنار آب بود و مردمی که برای تفریح به آنجا می آمدند صفحه گرامافون داشتند. هشت ،نه ساله بودم که صدای بدیع زاده،ادیب خوانساری و ظاهرزاده را از گرامافون آنها شنیدم.استعداد عجیبی داشتم که این نوارها را بگیرم و برگردانم"

بله از همین روزهاست که مردم محله گهگاه در کوچه باغهای زیبا و نشاط انگیز ،صبحگاهان یا غروب هنگام صدای آسمانی و بانگ لطیف پسرکی را می شنیدند که در لابه لای درختان سربه فلک کشیده می پیچد و در خانه دل ایشان فرود می آید.اما هیچکس صاحب این صدا را نمیشناسد و جالب تر اینکه اگر هم بشناسد باور آنکه چنان اشعار زیبا با آن لحن و نوای دلنشین از حنجره همان شیطانک شلوغ و بازیگوش برخاسته برایشان مشکل بود.

مردم همیشه این صدا را از فاصله های دور از جائی که نمی دانند جاست می شنوند . چون او ناگزیر است خود را از دیگران بدزدد و پنهانی در نقاطی و ساعتی بخواند که معمولا در آن نقاط و ساعات کسی در آن حوالی رفت و آمد نمی کند.

در همان مصاحبه گفته است :"خوانسار یک شهر مذهبی بود و اصلا امکان خواندن و مجال عرض اندامی برای من نبود"

هنوز این عندلیب خوش آواز ره و رسم پرواز نیاموخته که پدر را از دست میدهد . در این هنگام او نه چندان بزرگ شده که بتواند ناسازگاری تقدیر را به مثابه حکمت خداوندی و به رقم زدن خط نخستین طالع شکوهمند خویش انگارد و نه چندان خرسال است که به بازی مشغول گرددو غم هجران پدر را در نیابد.

مرگ پدرش را حکمت بالغه الهی گفتم و انشاءا.. نشان خواهم داد که چرا به اعتقاد حقیر ، آن اتفاق بنابر مشیت خاص خداوند بود تا راهی و انگیزه ای برای خروج محمود ازخوانسار پیدا شود.