اسماعيل اديب خوانسارى فرزند ميرزا محمود (على يار) در سال ۱۲۸۰ هجرى شمسى در شهر خوانسار تولد يافت. پدرش از روحانيون برجسته و خوش آوازه خوانسار بود و مى خواست كه اسماعيل نيز نظير خودش، درس فقه خوانده و به لباس و مسلك روحانيون درآيد. از اين رو تصميم داشت كه او را براى تحصيل فقه به نجف اشرف بفرستد. اما علاقه فراوان اسماعيل به شعر و موسيقى باعث شد كه هرگز راه جبرى پدر را در پيش نگيرد. علاقه و استعداد اديب به شعر و آواز برخلاف سليقه پدر بود، روزى مخفيانه به دور از چشم پدر دستگاه گرامافونى به همراه چند صفحه  آوازى از حسين طاهرزاده خريدارى نموده و در خفا و پنهانى به آنها گوش مى سپرد و آوازهاى بر دل نشسته را بر لب زمزمه مى كرد. در اين ايام تنها يك آرزو داشت و آن اين بود كه معلمى براى درس آواز پيدا كند.
تا اينكه يكى از دوستان پدرش كه روحانى خطيب و خوش قريحه اى به نام عندليب تولايى بود به خوانسار رفت و با شنيدن صداى خوش اديب به استعداد و آمادگى حنجره او در آوازخوانى پى برد و او را تشويق به يادگيرى آواز و موسيقى ايرانى نمود و از آن زمان به بعد به مدت ۴ سال به اديب تعليم آواز داد.
اديب در ۱۸ سالگى به اصفهان عزيمت كرد و در نزد استاد سيدرحيم خضويى به صورت جدى درس آواز گرفت. آشنايى او با تاج اصفهانى كه از شاگردان برجسته سيدرحيم بود از همان دوره آغاز گرديد. آشنايى و دوستى اى به همراه عشق و علاقه به هنر و موسيقى كه تا زمان مرگشان ادامه داشت.
قريحه فوق العاده و استعداد شگرفش در آواز سيدرحيم را ترغيب كرد تا اديب را به نايب اسدالله معرفى كند از اين رو اديب مدتى نيز در محضر نايب اسدالله درس آواز آموخت.
اديب خوانسارى در سال ۱۳۰۰ هجرى شمسى به تهران عزيمت نمود و با هنرمندان و موسيقى دانان بزرگ آن دوره ارتباط برقرار كرد. استادانى نظير جواد بديع زاده، ابوالحسن خان صبا، رضا محجوبى، مرتضى محجوبى، مرتضى خان  نى داوود و.... اما دوستى او با مرتضى محجوبى جلوه ديگرى داشت و باعث شد تا اديب علاوه بر سه تار نواختن پيانو را هم فرا بگيرد.
با تاسيس راديو ملى به اين موسسه دعوت شد و اجراى برنامه هاى موسيقى و گل هاى رنگارنگ را با اساتيد موسيقى آغاز كرد. آثار به جاى مانده از او دشتى و عشاق با پيانوى مرتضى محجوبى، بيات اصفهان با تار عبدالحسين برازنده، همايون با پيانوى مرتضى محجوبى و ... است. اسماعيل اديب خوانسارى خواننده خوش قريحه و صاحب سبك، سال هاى پايانى عمر را در حالى كه از بيمارى تنگى نفس و ضعف ناشى از آن رنجور و حساس گشته بود مى گذراند تا اينكه در پنجم فروردين ۱۳۶۱ در سن ۸۱ سالگى وفات يافت.

 استاد اديب در تمام عمرش خواننده‌اي بود مخصوص طبقه خواص موسيقيدان و هنرش در عالي‌ترين سطح قرار داشت. طبيعي است كه چنين هنرمندي در دوره حياتش به‌درستي درك نشود. استاد اديب و همتاي او در نوازندگي، استاد مرتضي محجوبي از اين كم‌توجهي‌ها رنج مي‌بردند ولي مانع نمي‌شد كه هنرشان را به اجتماع عرضه كنند.

اكنون مي‌بينيم با وجود اين همه تبليغاتي كه در رسانه‌ها و در كتاب‌هاي موسيقي راجع به تكامل آوازخواني در 30 سال گذشته مي‌شود، برخي هنرجويان جوان از تسلط لحن‌هاي امروزي اشباع شده‌اند و به دنبال لحن‌هاي ديگري مي‌گردند كه در اين سال‌ها به آن توجهي نشده است.

مي‌بينيم كه هر سال، تعداد جوان‌هايي كه با علاقه‌مندي از روي نوارهاي مرتضي خان مشق پيانو مي‌كنند، بيشتر مي‌شود. اين نشان مي‌دهد كه هنر آن استادان محدود به زمان خودشان نبوده و مخاطب‌هاي فهيم خود را در امروز و در آينده پيدا كرده و خواهد كرد. چنين توجهي به هنر استاد اديب خوانساري دور و دير نيست.

تقصير از ما نبود كه او نابغه‌اي جلوتر از معيارهاي زمانه‌اش بود. هرچند كه در زمان خود هم خواننده‌اي محبوب و محترم و مورد علاقه بزرگترين رجال فرهنگي و هنري بود و اطمينان دارم كه هنر اين دو استاد، يعني اديب و مرتضي خان، در سال‌هاي آينده مورد توجه جدي پژوهشگران جوان موسيقي ايراني قرار خواهد گرفت.